ਪੰਜਾਬ ਸਦਾ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤੀ ਸੋਚ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਵੱਲੋਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ – ਨੌਕਰੀ
ਅੱਜ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਨੂੰ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਰਾਹ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਉਪਰਾਲੇ
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੀਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਕਿੱਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸੈਂਟਰ, ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਮੇਲੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਕਾਬਲੀਆਂ ਸਿਖਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕਣ।
ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਰਟਅਪਸ ਵੀ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। IT, ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ, ਲਾਜਿਸਟਿਕਸ ਅਤੇ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਰਗੈਨਿਕ ਖੇਤੀ, ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਐਗਰੋ-ਬੇਸਡ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਵੇਂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸਵੈ-ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਰੁਝਾਨ
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਨੌਕਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਵੈ-ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਿਕਲਪ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਲੋਨ ਸਕੀਮਾਂ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੇ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਆਨਲਾਈਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ ਇਸ ਦਾ ਚੰਗਾ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ।
ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਦਮ
ਡਿਜ਼ੀਟਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਨਲਾਈਨ ਕੰਮ, ਫ੍ਰੀਲਾਂਸਿੰਗ ਅਤੇ ਰਿਮੋਟ ਜੌਬਜ਼ ਵੱਲ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਘਰ ਬੈਠੇ ਹੀ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਲੋੜ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੌਕੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਕਰੀਅਰ ਕੌਂਸਲਿੰਗ, ਸਕਿੱਲ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਸਹੀ ਪਲੈਨਿੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਮੌਕੇ ਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ
ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਉਦਯੋਗ (MSME) ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਹ ਉਦਯੋਗ ਘੱਟ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਪੜਾ ਉਦਯੋਗ, ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ MSME ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਉਪਰਾਲੇ
ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵਧਾਉਣਾ ਅੱਜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਕਿੱਲ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ, ਮਕੈਨਿਕਲ ਕੰਮ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕੀ ਕੋਰਸ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨ ਪਿੰਡ ਛੱਡਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਖਾਸ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਘਰ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ, ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਕਾਰੋਬਾਰ ਰਾਹੀਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਲਾਈ, ਕੜ੍ਹਾਈ, ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਅਤੇ ਹੈਂਡਮੇਡ ਸਮਾਨ ਵਰਗੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁਲ
ਸਿਰਫ਼ ਡਿਗਰੀ ਲੈਣ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਂਝ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ, ਅਪਰੈਂਟਿਸਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਕੰਮ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਟਅਪ ਕਲਚਰ
ਸਟਾਰਟਅਪ ਕਲਚਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਹੁਣ ਨੌਕਰੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨੌਕਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣਨ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੂਬੇ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਨਤੀਜਾ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਜੇ ਸਰਕਾਰ, ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਮੁੜ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਰਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖ ਇਥੇ ਹੀ ਸੰਵਾਰਨ।