ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸਾਧਨ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹਰ ਮਿੰਟ ਨਵੀਆਂ ਖਬਰਾਂ, ਵੀਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ਪੋਸਟਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਫੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
❖ ਫੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਕੀ ਹੈ
ਫੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਉਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਅਸਲੀ ਖ਼ਬਰ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਦੱਸ ਕੇ, ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਅੱਧੀ ਸੱਚਾਈ ਦਿਖਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
❖ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕਿਉਂ ਬਣਿਆ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮਾਂ ’ਤੇ ਖਬਰ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਲਿਕ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਵੀ ਪੋਸਟ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂਚ ਕੀਤੇ ਹੀ ਖਬਰ ਅੱਗੇ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਰ ਵੀ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
❖ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ’ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਅਸਰ
ਫੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਸਿਰਫ਼ ਭਰਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ, ਸਗੋਂ ਡਰ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਸਿਹਤ, ਮੌਸਮ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਲਤ ਖਬਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਹੌਲ ਵੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
❖ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ
ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਕਈ ਵਾਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਨੌਜਵਾਨ ਫੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਦਾ ਆਸਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ।
❖ ਫੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ
ਫੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਚੇਤ ਰਹਿਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ, ਉਸਦੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਿਊਜ਼ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ’ਤੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
❖ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ
ਫੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਸਮਝੇ।
❖ ਨਤੀਜਾ
ਫੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਚੇਤ ਰਹੀਏ ਅਤੇ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।